Watercalamiteiten 2023-2024

Niet alles kan overal, ook niet als dat voorheen wél kon. 

De watercalamiteiten laten zien dat dat station allang is gepasseerd. Onze fractievoorzitter Maarten Dewachter heeft dat al helder toegelicht in de commissievergadering, op grond van zijn expertise als hydroloog, waterschapsbestuurder én voormalig landelijk coördinator crisismanagement, en als ervaringsdeskundig door eigen wateroverlast.

We kunnen niet alles drooghouden bij dit soort nieuwe weersomstandigheden. 

Technische maatregelen alleen helpen niet (leert ook het onderzoek van Witteveen en Bos) en zouden ons en daarmee onze ingezetenen op enorme kosten jagen.

Wat werkt dan wél? 

De tien punten in het voorstel zijn hele logische en noodzakelijke stappen in de goede richting. Maar we hadden al aangekondigd dat we daar een punt aan wilden toevoegen (ook al omdat we het hier in huis er al veel vaker over hebben gehad dat het moet gebeuren): Het contact met de streek op gang brengen. En dan dus vanaf nú al, in zogenaamde normale tijden. Want als je elkaar pas noodgedwongen moet opzoeken in tijden van nood, ben je veel te laat.

Dan kan niemand meer adequaat handelen en nemen paniek en andere emoties de overhand.

Contact en uitwisseling met de streek 

Hoe kunnen we de uitgestoken hand vanuit de gebieden aannemen? Hoe kunnen we expertise, inzichten en ideeën gaan uitwisselen, écht gaan communiceren? Let wel: Communiceren is niet zenden maar tweerichtingsverkeer organiseren, met empathie en oog voor elkaars kwetsbaarheden, wensen, behoeften en beperkingen. We hebben vanuit het AB daar al vaker op aangedrongen, ook al nadat door het stikstofdebacle zowat iedereen met een beetje kijk op de kwestie had aangegeven dat oplossingen alleen mogelijk zijn in samenspraak met alle betrokkenen in de gebieden. Het al jaren uitblijven van landelijke heldere regelgeving met handelingsperspectief plus de watercalamiteit waar we het nu over hebben, maken dat onontkoombaar duidelijk. 

Een persoonlijke noot 

Vorige week kwamen we met het voormalige transitieteam van de provincie waar ik jaren deel van uitmaakte nog eens bij elkaar. Dat transitieteam is verbijsterend genoeg door een bestuurder in een eerdere periode opgeheven, maar de vraag naar ondersteuning en meedenken is zo groot dat een aantal van hen nog steeds elke dag aan tafel zit met agrariërs maar ook natuurbeheerders en burgers om te kijken op welke manieren hun bedrijven nog toekomst hebben voor nu, en straks voor hun kinderen.

Mijn laatste klus ruim drie jaar geleden was het in alle twaalf provincies elkaar letterlijk aan tafel zetten van boeren, natuurbeheerders, bestuurders en ambtelijk medewerkers en ze naar elkaar laten luisteren. Gebiedstafels dus eigenlijk. Qua regelgeving en financiële middelen werd het handelingsperspectief voor alle betrokkenen toen al erg beperkt.

Maar als je met elkaar aan een boerentafel zit, praat het anders -en beter- dan in een vergaderkamer op bijvoorbeeld een provinciehuis.

Daar werd steeds wél naar elkaar geluisterd, ook al waren er vaak eerst boosheid en frustratie en ook tranen. Daarna kwamen altijd goede gesprekken op gang, met begrip en bereidheid om samen te kijken naar alternatieven.

Voorwaarde bleek telkens dat iedereen zich kwetsbaar durfde op te stellen, ook bestuurders en ambtelijke mensen.

Helaas stonden ook daar de oude belangen en oud politiek denken in de weg en kwam er weinig van alle geopperde oplossingen in het veld.

Daar heb ik eerlijk gezegd nog steeds hartzeer van, en vorige week bleken mijn oud-collega’s dat gevoel te delen. 

Gebiedstafels  

Daarom ben ik erg blij dat we vanuit Water Natuurlijk samen met Ongebouwd en het CDA deze motie en dit amendement indienen voor een pilot met een gebiedstafel (of misschien wel twee), op grond van heldere afspraken en afbakening. We zijn ervan overtuigd dat alleen met zulke gebiedstafels we als waterschap samen met bewoners, andere belanghebbenden en gebruikers in ons beheergebied de huidige en nog aanstaande calamiteiten als gevolg van de klimaatveranderingen kunnen weerstaan en ten goede kunnen keren.

Er is ook geen uitstel meer mogelijk.

Alleen zo kunnen we ook onze gebiedsbeheerders ondersteunen die met hun handen in het haar zaten en het heel zwaar hebben gehad. En alleen zo kunnen we de landbouw en andere landgebruikers helpen schade en leed te voorkomen of te beperken en uitwegen te creëren. Alleen zo kunnen we de lasten en kosten voor ons als waterschap en voor onze ingezetenen binnen de perken houden.

Gebiedstafels inrichten, dat is bestuurlijk jargon voor: Vanaf nu structureel gaan praten, naar elkaar luisteren, je kwetsbaar durven opstellen als professional en als mens, empathie tonen, communiceren, zodat je wanneer nodig gezamenlijk lef en daadkracht kunt tonen. Elkaar het eerlijke verhaal vertellen, inzichten delen, daarnaar handelen, samen experimenteren waar nodig en mogelijk. Zo kun je als waterschap daadwerkelijk lokale maatregelen stimuleren en waar nodig ook bespreken waarom bijvoorbeeld andere teelten of ander landgebruik onontkoombaar maar ook praktisch mogelijk zijn. 

Naar elkaar luisteren, van elkaar leren 

Je kunt ook de voorbeelden van good practice en de suggesties voor oplossingen die boeren, natuurbeheerders en anderen zelf hebben ophalen en er als waterschap je voordeel mee proberen te doen.

Ik heb zó vaak gedacht als ik weer eens op een bedrijf of bij een overheid zat: “Alle partners in een gebied, inclusief boeren, natuurmensen en waterschappers, hebben veel kennis maar hebben ook nog veel te leren, en staan niet altijd open voor elkaars kennis en inzichten.” Dat zal anders moeten, en dat kan ook, maar alleen door elkaar als gelijkwaardige gesprekspartners te zien.

Zo kun je per streek samen een draaiboek maken, inclusief scenario’s waardoor je sneller en flexibeler kunt handelen in geval van nood.

We kunnen het ons niet meer permitteren om onze eigen weerstand te creëren, dat is killing voor het vervullen van onze eigen opgaven, en het beschermt onze ingezetenen niet tegen calamiteiten.  

Naar een houdbaar watersysteem en een houdbare democratie 

Als waterschap de Dommel lopen we voorop in Nederland in de watertransitie. Laten we ook vooroplopen in de noodzakelijke overgang naar een vernieuwde, veel meer participatieve democratie en bestuur. Door naast mensen te gaan staan en met hen de handen ineen te slaan.