Gratis water?

De langdurige droogte van afgelopen zomer maakte duidelijk dat dat geen vanzelfsprekendheid is. Bijna overal in het land was er een tekort aan water. Niet op de Zuid-Hollandse eilanden, daar zette het waterschap alles op alles om overal zoetwater aan te voeren. Gratis voor iedereen die het wil gebruiken.

Voor agrarische en andere bedrijven is zoetwater een productiemiddel. Afgelopen zomer was in de media te lezen dat vooral landbouwbedrijven die in de droge zomer hadden kunnen beregenen, profiteerden van de hogere productprijzen. Op de Zuid-Hollandse eilanden draaiden de beregeningsinstallaties volcontinu en in grote aantallen. Voor de bedrijven is dat water gratis. Voor het waterschap vraagt het grote inspanningen en investeringen en dus hoge kosten. Dat roept de vraag op: wie betaalt dat en zouden de gebruikers van het water die rekening niet moeten betalen?

Door lange droge periodes en wisselvalliger afvoer van de rivieren als gevolg van klimaatverandering, wordt de vraag naar zoetwater indringender. De regionale verschillen worden groter met voor- en nadelen voor bedrijven. Is gratis water dan nog wel reëel? Is het beleid van het waterschap Hollandse Delta op dit punt dan niet aan herziening toe? Internationaal is het antwoord op die vraag al lang geleden gegeven. We hebben al ongeveer een kwart eeuw een Europese Kaderrichtlijn Water. Zo’n richtlijn heeft kracht van wet voor alle lidstaten. Zij moeten het beginsel van terugwinning van kosten van waterdiensten toepassen met inbegrip van milieukosten en ze moeten een adequate prijsprikkels invoeren voor een efficiënt watergebruik.

Nederland en ook ons waterschap leven deze richtlijn niet na. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling heeft ons land daar in het verleden op gewezen en de Europese Rekenkamer heeft in 2021 aangedrongen op een prijsstelling of rechtvaardiging van vrijstellingen. De rekenkamer stelt dat de terugwinning van kosten voor waterdiensten voor de landbouw onvolledig is en dat de milieukosten en kosten voor hulpbronnen helemaal nog niet tot uitdrukking komen. Dat geeft verborgen kosten voor de samenleving en een potentiële bron voor concurrentieverstoring, aldus de Europese Rekenkamer. De EU startte in 2024 een inbreukprocedure tegen ons land.

Kosten in rekening brengen voor watergebruik is dus simpelweg een verplichting. Het gaat ook om de vraag of kosten eerlijk verdeeld zijn en of de sterkste schouders de zwaarste lasten dragen? Anders gesteld: moeten inwoners van Rotterdam Zuid betalen om de tulpenteelt op Goeree-Overflakkee mogelijk te maken? Het kan anders, het waterschap in Zeeland laat agrarische bedrijven in enkele polders extra betalen voor de aanvoer van zoetwater. Ze gaan uit van het profijtbeginsel. Het moet anders vindt Water Natuurlijk, een eerlijke verdeling van de lasten moet vanzelfsprekend worden.

Joost Kievit MSc