Van rioolslib naar grondstof: plasticvervanger uit afvalwater in opmars

Het PHA2USE-project laat zien dat dit geen toekomstmuziek is, maar realiteit in ontwikkeling. Waterschappen, kennisinstellingen en bedrijven werken samen aan een natuurlijke, biologisch afbreekbare plasticvervanger uit… rioolslib.

Het klinkt misschien weinig aantrekkelijk, maar juist in dat slib zit een enorme kans. Afvalwater bevat vetzuren die door bacteriën worden omgezet in een stof die lijkt op plastic: polyhydroxyalkanoaat (PHA). Deze stof wordt door bacteriën opgeslagen als energiereserve en kan vervolgens worden gewonnen en verwerkt tot een poeder: een duurzaam alternatief voor plastic, onder de naam Caleyda®.

Het bijzondere is dat dit materiaal dezelfde eigenschappen heeft als traditioneel plastic, maar zonder de schadelijke gevolgen. Waar fossiele plastics uiteenvallen in microplastics die in bodem, water en uiteindelijk ook in ons lichaam terechtkomen, is deze variant volledig biologisch afbreekbaar. 

Voor waterschappen biedt dit een enorme kans. Slib, een restproduct van afvalwaterzuivering, krijgt hiermee een nieuwe bestemming. Waar het nu vaak wordt ingezet voor bijvoorbeeld biogasproductie, kan het in de toekomst ook dienen als grondstof voor duurzame materialen.

Dat past naadloos bij de ambitie van waterschappen om in 2035 klimaatneutraal en in 2050 volledig circulair te zijn. Door grondstoffen terug te winnen uit afvalwater, ontstaat een kringloop waarin afval niet langer eindpunt is, maar begin van iets nieuws. 

De afgelopen jaren is het proces succesvol getest in een demonstratie-installatie, onder andere op het terrein van Waterschap Hollandse Delta (mede-sponsor). Daar is op kleine schaal Caleyda geproduceerd en getest in verschillende toepassingen. Denk aan biologisch afbreekbare plantenpotjes, landbouwtoepassingen en zelfs zelfhelend beton.

De resultaten zijn veelbelovend genoeg om de volgende stap te zetten. Inmiddels wordt gewerkt aan opschaling,  met onder meer een nieuwe (demo)fabriek in Emmen (PHA2SCALE, eveneens ondersteund door Waterschap Hollandse Delta). Het doel is om rond 2027 te komen tot grootschalige, commerciële productie. 

Tegelijkertijd zijn er nog uitdagingen. De productie moet goedkoper en efficiënter worden, en er is voldoende vraag nodig om investeringen te rechtvaardigen. Ook de concurrentie met bestaande toepassingen van slib, zoals biogas, speelt een rol.

Toch is de richting duidelijk. De vraag naar duurzame alternatieven voor plastic groeit snel, en de technologie ontwikkelt zich in hoog tempo. Het PHA2USE-project laat zien dat waterschappen hierin een sleutelrol kunnen spelen.

Wat ooit werd gezien als afval, blijkt een bron van innovatie. Door slim gebruik te maken van natuurlijke processen kunnen we de kringloop sluiten en vervuiling tegengaan.

De boodschap van Water Natuurlijk heemraad Anne Mollema is helder: 

“De oplossing voor het plasticprobleem ligt misschien wel dichterbij dan we denken – gewoon in ons eigen afvalwater.”

Mirjam de Neef