Schoon water is de investering waard. Maar verdeel de rekening eerlijk.

Inwoners betalen overgrote deel van de rekening

Want nu gaat die rekening voor een te groot deel direct naar de huishoudens. Inwoners en huiseigenaren betalen 83% (cijfers 2026, zie Waves) van de kosten van het waterbeheer. En 77% (cijfers 2026, zie Waves) van de kosten van het zuiveren van afvalwater. Dat huishoudens zo’n groot deel betalen, heeft ook een technische oorzaak. Woningprijzen zijn tussen 2014 en 2024 meer dan verdubbeld, van gemiddeld 227.000 naar 463.000 euro, terwijl bedrijfspanden veel minder in waarde stegen. Onder het oude stelsel betaalde iedereen hetzelfde percentage van de WOZ-waarde. Resultaat: woningeigenaren betaalden automatisch steeds meer, bedrijven relatief steeds minder. Niet door bewuste keuze, maar door marktontwikkeling.

Gemiste kansen in Den Haag

Na een lang proces zijn de waterschappen met een compromis gekomen voor invoering van het nieuwe belastingstelsel. Belangrijk element daarin was het voorstel dat waterschappen net zoals gemeenten de vrijheid kregen om zelf verschil te mogen maken in de tarieven voor woningen en niet-woningen. De waterschappen hebben als sector eensgezind gepleit voor deze keuzevrijheid. De minister besloot de bestaande verdeling te bevriezen op peildatum 2024. D66 en GroenLinks-PvdA stelden tijdens de parlementaire behandeling in april 2024 voor een vroegere peildatum te kiezen, van vóór de sterke stijging van de woningprijzen. Het ministerie berekende het effect: bedrijven zouden 25 tot 40 procent meer betalen, woningeigenaren 3 procent minder. Het kabinet vond dat een te forse lastenverschuiving voor bedrijven (NB: blijkbaar niet voor woningen in de jaren ervoor). En stelde voor om de peildatum van 2024 te handhaven. Een meerderheid van de Kamer steunde dat standpunt. Daarmee kregen waterschappen geen keuzevrijheid om de verdeling eerlijker te maken. Een gemiste kans.

Eerlijk verdelen

De Unie van Waterschappen noemt zelf al “de vervuiler betaalt” als mogelijke richting. Water Natuurlijk pleit al jaren voor een consequente toepassing van de principes van de gebruiker betaalt, de profijthebber betaalt en de vervuiler betaalt. Water Natuurlijk roept de Unie dan ook op om er nu eens echt werk van te maken. Dat is niet alleen eerlijker, maar ook slimmer. Draagvlak voor hogere kosten begint bij vertrouwen. Mensen accepteren een hogere rekening als ze zien dat iedereen die dat kan zijn deel bijdraagt. Ze haken af als zij het gevoel hebben dat zij opdraaien voor anderen.

Bij eerlijk delen hoort overigens ook dat huishoudens met een laag inkomen maximale kwijtschelding krijgen. Water Natuurlijk maakt zich hier hard voor. Steeds meer waterschappen doen het.

Slimmer werken, niet alleen bezuinigen

De Unie wil de financiële robuustheid van de sector versterken. Terecht. Maar financiële robuustheid begint niet alleen bij de rekening. Het begint bij de vraag hoe waterschappen hun werk doen.

Bezuinigen lost niets op. Taboes doorbreken wel. Waterschappen die serieus nadenken over hun toekomst, stellen zichzelf fundamentele vragen. Welke taken doen we zelf, en wat doen we samen met andere waterschappen, marktpartijen en/of onze inwoners? Waar kunnen we slimmer werken, met minder mensen en minder middelen of meer impact? Hoe zetten we innovatie in, niet als luxe, maar als noodzaak? Dat vraagt om een strategisch proces waarbij bestuur en organisatie samen kijken naar scenario’s, keuzes en consequenties op de lange termijn. Geen bezuinigingsronde, maar een fundamentele heroriëntatie op wat het waterschap doet en hoe.
Slimmer werken hoeft niet meer te kosten. Het kan juist goedkoper zijn. Dat gesprek hoort bij het debat over kosten en lasten. Niet als bijzaak, maar als kern.

Verdeel de toekomstige rekening eerlijk

Eerlijk verdelen gaat verder dan tarieven en categorieën. Het gaat ook over tijd. Er is altijd een rekening. Soms betaal je hem nu. Soms schuif je hem door. Maar hij verdwijnt niet.
De Algemene Rekenkamer concludeerde medio mei in haar verantwoordingsonderzoek over 2025 dat het uitstellen van keuzes een onbekende rekening legt bij toekomstige generaties. Die les kennen waterschappen al. Bij de Kaderrichtlijn Water hebben we decennia lang de noodzakelijke investeringen vooruitgeschoven, omdat niemand wilde betalen. Het resultaat: iedereen investeert nu tegelijk, de kosten rijzen de pan uit en de deadline is alsnog gemist.
Dat moet beter kunnen. De stedelijke afvalwaterrichtlijn biedt de kans om dit patroon te doorbreken. Maak nu bewuste politieke keuzes over tempo en financiering. Niet later, niet pas als de wet het afdwingt.

Waterschappen Vechtstromen en Schieland en de Krimpenerwaard lieten al zien dat de generatietoets meerwaarde heeft bij belangrijke besluiten. Water Natuurlijk roept de Unie op: doe in Unie-verband ervaring op en deel wat werkt. De inzichten van de Rekenkamer kunnen daarbij helpen en inspireren. Gebruik ze. Zo wordt eerlijk verdelen een bewuste politieke keuze, ook voor de generaties na ons.

Dat is wat Water Natuurlijk wil: bewuste keuzes, eerlijke lasten en schoon water voor iedereen. Nu en later.

Dit is een artikel van Wim van de Griendt, fractievoorzitter van Water Natuurlijk bij het waterschap Vechtstromen schreef dit artikel op de ledensite van Water Natuurlijk die wij heel graag, met zijn toestemming, bij deze publiceren.