Werken aan wateropgaven die bijdragen aan onze leefomgeving

Tijdens de laatste algemene beschouwingen van deze bestuursperiode citeerde onze fractievoorzitter Martin Jansen de schrijver Jac. P. Thijsse, de grondlegger van de natuureducatie. 

“…Voor wie het natuurschoon in ons land ter harte gaat, kan het wel eens benauwend zijn, bijna dagelijks te horen over schennis van de natuur ten behoeve van 'nuttigheidsdoeleinden'…

…de grote rivieren die samen met de Noordzee nog onophoudelijk werken aan den opbouw en soms ook aan den afbraak van ons land. Nederland is nog jong en levend. …….Maar onophoudelijk moeten we ons verweren tegen zee en stromen, tegen dijkval en afslag, tegen doorbraak en overstroming…

…Ik ken menschen ,die zoveel van "de Natuur" houden, dat ze zich bedroeven over de breede plaats, die hun medemenschen voor zich opeischen. Dat is ongeoorloofd. Waar wij ons levensgeluk te danken hebben aan de beschaving, moeten wij beginnen met het "cultuurlandschap" te waardeeren…

…Zoo is ons land , intens menschelijk bedrijf zij aan zij met het fijnste natuurschoon van alle tijden. Wel hem die beide weet te waarderen…”

Het beeld dat opduikt is een dynamisch beeld, verandering is de constante. En een beeld van verwevenheid van de mens en zijn activiteiten met zijn leefomgeving, met de natuur, biodiversiteit om ons heen. En ook nu veranderingen: het klimaat, geopolitieke ontwikkelingen, verstedelijking, aanpassingen in de landbouw. In dat licht praten we vandaag over onze wateropgaven. Aanpassen van het watersysteem, borgen van waterveiligheid, verhogen van de weerbaarheid én zorgen voor schoon gezond water, de basis voor plant, mens en dier.

Water Natuurlijk wil dat HDSR bij het werken aan die wateropgaven ook bijdraagt aan een betere leefomgeving: ‘Waar wij wonen’. Het gaat dan om deinrichting en het gebruik van die delta op korte en zeer lange termijn.

Ik wil 4 onderwerpen noemen waar Water Natuurlijk het komende jaar aandacht aan wil geven:

1. Het stedelijk gebied: Woningbouw als kans

In ons gebied worden nog tig nieuwe woningen gebouwd, oa in Merwedekanaal, Rijnenburg, Nieuwegein en ook op talloze kleinere locaties. Naast de extra last te zuiveren stedelijk afvalwater ziet WN ook kansen:

• De woningbouwopgave is een kans om waterveiligheid, klimaatadaptatie en ook hittestress structureel mee te nemen in de inrichting van steden.
• Uit onderzoek en ook uit de ervaring van afgelopen weken blijkt dat er enorme verschillen zijn tussen wijken in temperatuur, in mogelijkheid om verkoeling, schaduw te zoeken en te recreëren. Dat versterkt ook sociale ongelijkheid. Bestaande wijken sneller vergroenen/water robuust maken helpt daarmee ook bij een maatschappelijk opgave.
• Bij woningbouw zorgen voor meer fysieke ruimte voor water. Watervasthouden dient onderdeel van integrale planvorming te zijn. Wijken inrichten zodat water kan infiltreren, groene daken, waterbestendige woningen, waterdoorlatende tuinen, wadi’s en waterpleinen. Wateroverlast is daarbij niet volledig te voorkomen.
• Er zijn al de nodige initiatieven, groene huisvesters hebben al het nodig aanjaagwerk gedaan.

We hebben de laatste tijd als gevolg van de klimaatverandering steeds vaker te maken met langere perioden van droogte en hogere temperaturen. Veel mensen ervaren hierdoor ook dat hun huis warmer wordt en dat het lastiger is om het binnen aangenaam te houden. Ook is het lastig om tijdens een warme dagen een verkoelende plek op te zoeken. We zien hierbij dat er ook sprake is van ongelijkheid. In wijken met veel sociale huurwoningen is er vaker sprake van hittestress dan in wijken met duurdere woningen. Dit komt omdat hier meestal meer bomen staan en er meer water en groen aanwezig is. Gelukkig nemen gemeenten en het waterschap al veel maatregelen om de gevolgen van de klimaatverandering zo goed mogelijk op te vangen, maar het kunnen nog extra stappen gezet worden. Hierbij is het van belang dat woonwijken meer groen krijgen, tegels en asfalt waar mogelijk worden verminderd en er meer water kan worden vastgehouden. Zeker tijdens de zomer ervaren we immers allemaal dat de gevolgen van de klimaatverandering sneller gaan dan we wellicht eerder dachten. 

Een oproep darom aan het College: pak die kansen samen met woningbouwcoöperaties, met projectontwikkelaars, met inwoners en met bedrijven, in samenwerking met de andere overheden. Daartoe dient Water Natuurlijk, samen met de PvdA en de PvdD de motie "meer groen en blauw tegen hitte" in.   (De motie werd aangenomen - red.)

2. Het landelijk gebied: hoe kan UPLG in een stroomversnelling raken?

Het landelijk gebied staat voor grote veranderingen. Het Rijk heeft 26 juni de zogenaamde stikstofbrief naar de kamer gestuurd. De Provincie Utrecht komt binnenkort met het definitieve ontwerp Utrechts Programma Landelijk Gebied (UPLG) n.a.v. de inspraak. Daarin zit een sterke verankering van de wateropgaven in provinciaal beleid, een duidelijke basis om wateropgaven structureel en integraal mee te nemen in ruimtelijke keuzes. Ik neem aan dat GS verkent hoe de nieuwe stikstofplannen en het UPLG qua proces en inhoud gezwaluwstaart kunnen worden. Het heet stikstofbrief, maar terecht zet de minister in de uitwerking van maatregelen in op een slimme koppeling tussen stikstof, natuur, water en andere opgaven.

Het kabinet wil de Nederlandse natuur sneller herstellen. Oa door de bodem- en waterkwaliteit te verbeteren, droogte te verminderen en door minder vervuiling. Omdat elk natuurgebied anders is, kunnen de maatregelen per gebied verschillen. Daar liggen aanknopingspunten voor de waterschappen. De Unie is positief over het pakket.

Water Natuurlijk verwacht dat het college samen met de provincie inspeelt op de provinciale en rijksplannen: bij de wateropgaven van de Utrechtse Heuvelrug, het Langbroeker Wetering gebied en het Veenweide gebied. 

3. Natuur en biodiversiteit als basis voor een sterk watersysteem

Biodiversiteit ,waterkwaliteit en waterveiligheid hangen direct met elkaar samen. Een gezond watersysteem kan niet zonder een gezonde robuuste natuur en andersom. Daarom wil Water Natuurlijk dat natuurlijke processen leidend zijn bij werken aan de wateropgaven. Het project Otterpaden is daar een voorbeeld van: boeren werken samen met HDSR aan groene slootkanten en om sloten met elkaar te verbinden. De otter krijgt zo een snelweg en verspreid zich als de waterkwaliteit goed is. Dat gaat gepaard met en is gevolg van veel meer biodiversiteit.

Er zijn meer voorbeelden: natuurvriendelijke oevers, ecologisch beheer van watergangen en dijken. Inrichten van overgangszones rond kwetsbare natuurgebieden. Combineren van waterberging met natuurontwikkeling (denk aan het veenweide gebied) en beter verbinden van natuurgebieden met elkaar.

Natuur versterken als basis van het watersysteem, natuur als basis van slim en doelmatig waterbeheer.

En, daarmee werken we dus ook aan een gezonde leefomgeving: Waar wij wonen.

4. Schoon water en voldoende water

De afgelopen periode is veel energie gestoken in de Kaderrichtlijn Water (KRW). Ook komend jaar zal dat nodig zijn. Daarnaast vraagt de Europese Richtlijn Stedelijk Afvalwater aandacht. HDSR is verantwoordelijk voor het zuiveren van afvalwater van 1 miljoen inwoners en het worden er meer. In de Zuiveringsvisie 2050 en het Strategische Zuiveringsplan wordt dit allemaal benoemd. Ook het feit dat zuiveringsinstallaties tegen het einde van hun levensduur aanlopen.

Water Natuurlijk onderschrijft dat dit de komend decennia grote investeringen noodzakelijk maakt. Schoon gezond water is immers de basis voor plant, mens en dier.

Water is ook schaars goed. Hoe kunnen we iedereen stimuleren om zuinig te zijn met water? Bewustwording over watergebruik, medicijnresten en afval is daarbij belangrijk maar vooral gedragsverandering. Inwoners kunnen zelf bijdragen door hun gedrag, bekend zijn regenwater afkoppelen, tegelwippen. De Raad voor de Leefomgeving en Infrastructuur hield gisteren een bijeenkomst in Den Haag over het rapport ‘Zorg voor water: de toekomst van ons drinkwater’. Daarin pleit de raad voor innovatieve gedragsinterventies en innovatieve vormen van prijssturing (oa drinkwatergebruikers laten betalen naar gebruik en een extra hoog tarief voor excessief gebruik). Al vanaf 2030 is er naar verwachting een drinkwatertekort in de provincie Utrecht. Het verbruik moet en kan omlaag. We weten, prijsprikkels zijn niet zaligmakend, maar helpen daarbij wel. Water Natuurlijk wil daarom het College oproepen om verder te blijven onderzoeken en verkennen hoe het gebruik teruggedrongen kan worden. Hoe kun je het inrichten dat staffels en tariefstellingen positieve effecten hebben op het verbruik en een rechtvaardige lastenverdeling hebben. Denk aan kwetsbare ingezetenen, maar ook aan toekomstige bewoners en de kosten die zij zullen moeten maken als wij nu niks doen. Om de noodzaak van terugdringen van watergebruik te onderstrepen wil Water Natuurlijk een motie indienen over zuinig waterverbruik. (De motie werd ingetrokken na toezegging van het college om het onderwerp te bespreken in de Drinkwaterraad en het terug melden van de bespreking ervan in Q4-red.)

Tot slot

HDSR staat voor grote wateropgaven die samenwerking, tijd, veel inzet, en ook heel  veel middelen vragen. Water Natuurlijk vindt dat nodig: nu oppakken, niet afwentelen naar volgende generaties. Dat vergt een zelfbewust, zichtbaar, bestuurlijk en maatschappelijk aanwezig waterschap. En dat vergt bovenal uitleg waarom we bepaalde dingen doen, waarom dat veel kost, maar niet duur is. De maatschappij krijgt daar enorm veel voor terug, een fijne leefbare omgeving. Waar wij Wonen.

Tekst gaat verder onder de afbeelding.

HDSR staat voor grote wateropgaven, en daardoor hogere kosten en enorme investeringen. Dat is ook zichtbaar in deze Voorjaarsnota:(VJN) een zeer forse verhoging van de belastingopbrengsten met 9,4% voor 2027 en ook forse verhogingen voor de jaren daarna. In de commissie is indringend gesproken over de noodzaak, maar ook over de belastingdruk voor mensen en bedrijven

De grote investeringen brengen ook kapitaalslasten met zich. Het college stelt voor een verandering aan te brengen in de systematiek van activeren. Daarmee worden toekomstige besturen en generaties minder belast en wordt het renterisico iets verkleind. Water Natuurlijk vindt dat een verstandige keuze.. Niet afwentelen naar toekomstige generaties.

Water Natuurlijk heeft vertrouwen dat het college de signalen van de fracties heeft gehoord en de uiterste best zal doen om binnen het kader uit de VJN van 9,4% te blijven. Ook, ik zeg dit met nadruk, als bij de uitwerking naar jaarplan en begroting de cijfers verder worden geactualiseerd en geconcretiseerd.

Een goede uitleg is echter belangrijk: waarom we bepaalde dingen doen, waarom dat veel kost, maar niet duur is. Dat is niet alleen aan het college, dat is ook aan iedereen in zijn of haar werk voor HDSR. En, dat is aan ons als leden van het algemeen bestuur: uitdragen wat we doen, waarom we dat doen en wat de maatschappij daar allemaal voor terugkrijgt: waterveiligheid, schoon gezond water, een fijne leefbare omgeving

Tot slot

HDSR staat voor grote wateropgaven die samenwerking, tijd, veel inzet, en ook heel  veel middelen vragen. Water Natuurlijk vindt dat nodig: nu oppakken, niet afwentelen naar volgende generaties. Dat vergt een zelfbewust, zichtbaar, bestuurlijk en maatschappelijk aanwezig waterschap. En dat vergt bovenal uitleg waarom we bepaalde dingen doen, waarom dat veel kost, maar niet duur is. De maatschappij krijgt daar enorm veel voor terug, een fijne leefbare omgeving. Waar wij Wonen.