Hoe om te gaan met ons grondwater?

Vorig jaar is door het algemeen bestuur de grondwatervisie 2050 vastgesteld. Maar naar aanleiding hiervan schreef onze woordvoerder en specialist grondwater Maarten Verkerk  onze website dat er meer nodig was dan alleen een visie. Vandaar dat er een 85% versie van de Strategische Agenda Grondwater en Uitvoeringsagenda Strategisch Grondwater is opgesteld die ter consultatie in de commissie van 16 april besproken werd. 

Het college legde de volgende consultatievragen voor aan de commissie Waterveiligheid en Waterkwantiteit: 

In hoeverre willen wij onze rol als kennisautoriteit actief invullen, en waar trekken wij daarbij de grenzen van onze verantwoordelijkheid, zodat wij bij de start van processen en projecten tijdig en effectief onze inbreng kunnen leveren?

Algemeen

Kennisautoriteit op basis van hydrologie is wisselwerking tussen provincie en waterschap en omgevingsdienst. Water Natuurlijk  heeft wel vertrouwen in de huidige kennis en kunde van het waterschap en de provincie en kennisinstellingen of de markt. Maar toch kunnen er onderling verschillen en geschillen ontstaan. 

Water Natuurlijk is daarbij van mening dat je alleen in uiterste gevallen medeoverheden voor de rechter moet, want het is niet goed voor het publieke vertrouwen in de overheid. Graag een eventuele gang naar de rechter in breder perspectief zetten van de KRW en waterveiligheid bijvoorbeeld. Bestuurlijk gesprek en zienswijzen zijn al gangbaar, blijf dat vooral doen. Water Natuurlijk heeft moeite met de vermelde met de casus waarin natuur afgewaardeerd zou worden. Dat zou onderdeel van een pakket aan maatregelen moeten zijn waar voor ieder wat in zit.

Inzet eigen instrumenten

Zeker eigen waterschapsverordening inzetten. Verbod op beregenen van grasland is wel ‘oud denken’: (kruidenrijk, permanent) grasland kan juist waardevol zijn en essentieel in verduurzaming / extensivering landbouw. Leer van ontwikkelingen in zandwaterschappen. Voorkeursvolgorde (eerst oppervlaktewater, dan pas grondwater) wel borgen. Zorg je goed voor je water, krijg je ook ruimte (om te beregenen). Water Natuurlijk leest veel ideeën (ondergrenzen, vergunningen, verboden) die sympathiek zijn, maar die ook nog wat prematuur, misschien zelfs wat naïef overkomen. Klopt onze aanname dat we hier nog eens oordeelsvormend op inzoomen voordat het in de waterschapverordening terecht komt? Tip: leer ook van andere waterschappen (o.a. Brabant)

Specifiek voor grondwaterkwaliteit

De verantwoordelijkheden voor grondwaterkwaliteit zijn versnipperd over waterschap, provincie en gemeenten, die het dan weer in opdracht delegeren aan de omgevingsdienst. De grootste opgave en verantwoordelijkheid ligt o.i. bij de provincie, vanwege hun rol zowel in de KRW als in drinkwater en bodem Met betrekking tot de Bodemmonitoringsrichtlijn: Het heeft geen zin om elke organisatie bij wijze van spreken voor 0,2 fte kennis in huis te laten hebben. Breng met de gezamenlijke Utrechtse waterpartners in beeld wat het werkpakket is en zorg voor een robuust team, ondergebracht bij ofwel de provincie ofwel de omgevingsdienst of een combinatie, waar wij dan naar belang aan meebetalen vanuit onze verantwoordelijkheid. 

2. In hoeverre willen wij een rol nemen in het beperken van het drinkwatergebruik in de regio Utrecht?

Met betrekking tot het communiceren over watergebruik algemeen: ja, samen met andere partners. Neem het voor wat betreft drinkwatergebruik niet over. In het stuk staat dat er geen verbod zou moeten komen op onttrekkingen: niet als oekaze. Elders staat dan weer wel verbod op graslandberegening. Kan het college daar nog eens nader op inzoomen en zo ja, wanneer kunnen we daar over in gesprek met de commissie en AB? 

We kunnen wel onze steen bijdragen aan het 'gebruiker betaalt' principe, door de zuiveringsheffing te koppelen aan drinkwatergebruik, zoals de gemeente Utrecht ook de rioolheffing aan het drinkwatergebruik wil koppelen. 

3. Welke ambitie willen wij stellen rondom de gewenste stijging van de grondwaternivea in ons beheergebied?

Twee eisen vanuit de Kader Richtlijn Water (KRW): A. instandhoudings- en verbeterdoelstellingen natuur zeker in N2000, (maar ook andere natuur) en B. het langjarig niet verdrogen van het grondwatersysteem. 

Grondwateroverlastnorm voor zowel natte kelders als ook voor natuur en cultuurhistorie (bomenlanen bijv.): interessant om te verkennen, maar pas op voor schijnzekerheid en ongeëigende verantwoordelijkheidsverdeling. Water Natuurlijk herhaalt  de oproep: samenwerking is nodig met gemeenten en waar nodig de provincie vanuit strategisch grondwaterbelang. Goede acties hierover in de uitvoeringsagenda, met nadruk op communicatie : duidelijk wat we wel en niet kunnen, niet van kastje naar de muur sturen en helpen met handelingsperspectief.

4. Wat wilt u verder nog meegeven?

Financiën

Blij dat er al financiën zijn geregeld in het Utrechts Programma Landelijke Gebied (UPLG), goede start. Maar er zal meer nodig zijn. Maak samen met de provincie een financiële afwegingsladder. Werk het uitvoeringsprogramma snel verder uit met de Utrechtse waterpartners. Breng in beeld wat nodig is, wat daarvan de kosten zijn, welk deel daarvan via Europese en Rijksmiddelen Deltafonds zoetwater (ZON) gefinancierd kan worden, welk deel volgens ‘de gebruiker betaalt’ uit de provinciale grondwaterheffing moet komen en welk deel dan resteert voor de watersysteemheffing. Heeft het college al met gedeputeerde staten gesproken over de grondwaterheffing zoals vorig jaar bij de Grondwatervisie toegezegd? 

Uitvoering 

Uitvoeringsagenda: dit zien we als Water Natuurlijk echt als een 1e brainstorm. Naast wie moet er ook gekeken worden naar hoe, wanneer, kosten fte + euro’s. Water Natuurlijk behoudt zich het recht voor daar nog eens wat van te vinden. We nemen de tijd om tot een visie en strategische agenda te komen. Ons beeld is dat er ondertussen ook wel zaken gebeuren in de uitvoering, bijvoorbeeld in de Blauwe Agenda en bij het inzicht vergroten van onttrekkingen, maar in deze stukken staat daar niet veel over. Suggestie om aan het begin van het uitvoeringsprogramma met trots aan te geven wat er al loopt en aan te geven waar knelpunten liggen in de uitvoering. We kijken in dit licht ook uit naar het symposium op 19 mei over de uitvoering mei rond de Blauwe Agenda waar we hopelijk meer gaan horen over de gebiedsgerichte planvorming en uitvoering. 

Ruimtelijke ordening 

Water en bodem sturend is inmiddels opgenomen in de Ontwerp Omgevingsvisie. Graag actualiseren in de volgende stap mbt grondwater. En als laatste opmerking: in hoeverre is het college blij met hoe 'water en bodem sturend' in de omgevingsvisie is opgenomen, niet alleen vanuit grondwaterbeheer, maar breder klimaatadaptatie, KRW, enz.?

Zodra de antwoorden van het college ontvangen zijn en de volgende stap in deze strategische agenda genomen worden, wordt dit artikel aangevuld.